Velkommen til mine sider.

23. jun, 2018

Etter ein forsommar med tørke og mykje sol har vi igjen komme i vanleg gjenge her i Nordvest med regn og temperaturar på det normale. Det var så tørt at det spøkte stygt for jonsokbålet i år, men slik vart det heldigvis ikkje. Jonsok og midtsommar forbind vi med fest og hyggeleg lag ut i dei seine timar. Slik var det nok også i gamle dagar. Ja kanskje var det rundt jonsok at han «Sogn-Eirik» spela i bryllaupet der han måtte gå litt hardt til verks.

Det har seg nemleg slik at eg nyleg fekk sendt bilde av eit avisutklipp frå Nationen 7. august 1926. Der er det ein artikkel av Hans Aarnes der han skriv om sogningane som slo seg ned i det som vart «Sognebygda» på Rekdal. «Daa Romsdalen var like god som Amerika». Hans har hatt seg ein lang prat med «Sogn-Ola» (1839-1933), son til Eirik. Ola var 6 år då han kom til Rekdal med «Sognejakta» i 1845, og artikkelen er i stor grad bygd på det Ola fortalte.  

Hans Aarnes var frå nabobygda Vestrefjord. Journalist, forfattar og bladmann. «Fonna Forlag» og «Vangsgutane» er kanskje det han er mest kjent for. (Hans Aarnes i Norsk Biografisk leksikon) 

Men tilbake til «Sogne-Eirik» som var ein av nybyggarane «Synnom Elva» ikkje langt frå den vakre Øygardsbukta der vi i dag feirar jonsok. Utenkjeleg er det vel ikkje at dei på varme sommarkveldar samla seg i den same bukta med Eirik som spelmann og fest ut i dei seine timar. Men no let eg Hans vestrefjording fortelje. Som vi ser er det og skildring av livet og slitet slik det var. Og folk var likt seg også på den tida. Litt drikk og spetakkel var det da som no. Eg har valt å ikkje forandre på språket med unnatak av aa som er blitt til å:

  - Men at nybyggjarane laut taka mangt eit tungt tak fyrr plassane gav noko å liva av, er visst. Det er soleis fortalt at der «Sogne-Eirik» byrja å rydda var det so ruskutt at det var vondt å finna ein plass der ein kunne sitja ned og eta. Men rusk og uryde laut vika med åri, for Sogne-Eirik» hadde krefter. Kona og vermori var også spreke folk. Og etterkvart gutane vaks til laut dei ogso taka i.

 «Sogne-Eirik» var spelemann og ofte ute og spela i brudlaup og dugnader. Drykk og slagsmål var mykje vanleg i den tidi, og mange hadde hug til å mæla krefter med den spreke sogningen. Men dei kom ikkje vel i frå det. Ei hending vart fortalt såleis: Ikkje lenge etter at «Sogne-Eirik» var komen til Rekdal spela han i eit brudlaup på ein av bondegardane. Ein gjev kar baud sogningen juling, det var då rart, sa han, at ingen skulle greida å leggja «Sogne-Eirik» på ryggen. Eirik hadde ikkje hug til dragsmål og bad den andre lata vara. Men den andre var nærsøkjen og egla so lenge at det bar ut på tunet. Der bar det i hop med karane. «Sogne-Eirik» tok tak i brokelåri åt eglaren, hyfste honom upp i lufti og sette han nedatt med kløyvd brok. «No hev du vore her.» sa han, «hels heim att og sei at det var lystigt å vera i lag med han Sogne-Eirik». Ein kamerat av eglaren tykte dette var skitleg. Han ville bøte på skammi med å banke opp «Sogne-Eirik», når den andre ikkje greide det. «Eg rår deg til å lata meg i fred» sa «Sogne-Eirik», det vil ikkje verta gildt um me skal væra uvener». Men den andre gav seg ikkje. Han fulgde Eirik burtyver marki og egla. Då vart «Sogne-Eirik vond, greip eglaren og slengde han utfor ei bakkereina so han nær hadde trilla ned i ein bekk. «Sogne Eirik» gjekk so til grannegarden og la seg. Han vilde vera kvitt meir påheng.

Historia om innflyttarane frå Sogn må vi ta vare på. Den forandra Rekdal og mange andre bygdelag i Romsdal, og stor er etterslekta etter dei. Odd Sørås har skreve ein artikkel i Romsdal Sogelag Årsskrift 1998. Takk også til Per Bjørn Ellingseter for tilsendt artikkel.  

Dagens bilde er tatt frå Rekdalshesten 22. juni 2018 og viser Sognebygda til venstre. Til høgre ser vi fotballbana.

Her var det Kjetil Rekdal leika seg i barneåra og trena på straffespark. Og som vi veit resulterte i Norgeshistoriens mest omtalte ballspark. Alle husker Jonsokaftan i 1998 med straffesparket og seieren over Brasil. Gratulerer med 20-års jubileumet på denne dag.

1. apr, 2018

Marka og fjellet i nærområdet har blitt mer og mer kjært. Og her kan en gå og filosofere over så mangt. Dette er i grenseland mellom de to vestligste og nordligste gårdene i Vestnes Kommune.  Og avstandene er korte både over fjorden til gamle Aukra Prestegjeld og vestover til Sunnmøre, til Vatne Sogn som hørte til gamle Borgund Prestegjeld. Og det er i disse område en finn det meste av slekta tilbake til 1600-talet. Før den tid er det smått med kilder og slektsforholda blir mest synsing det ikke kan føres bevis for. 

Og dagens bilde vart et selvportrett fra langfredag 2018 på tur i Snaufjellet akkurat der det visstnok var brennvinet som i følge gammel tradisjon avgjorde hvem som ble eier av dette fine beiteområdet. Romsdal og Romsdalsfjorden i bakgrunnen. 

Bygdeboka forteller mye om forholda her i gammel tid. Og kjekt er det da å lese om det oldemor Karen Jørgina forteller til bygdebokforfatter Olav Rekdal for om lag 100 år siden. Ho var en dyktig forteller og en viktig informant. Det var jo slik at barn måtte arbeide, og de var ikke stor når de måtte ut å gjete husdyra som beitet i utmarka. Den siste ulven (gråbein) her i området skal ha blitt drept rundt 1863, så Karen Jørgina var ikke gammel når ho vart sendt på gjeting, kanskje allerede i 7-8 års alderen, men vi får vel tro at de første åra var ho sammen med eldre gutter og jenter. Jeg låner fra Bygdeboka, oversatt fra dialekt til nynorsk:

Om gjeting og udyr.

Etter Karn Jørgina på Myrå (f. 1852): Me gjette for bjørn og gråbein. Ein bjørn drap ei ku for han Knut i Myren. Rett ovafor Hjelen oppe i Snaufjella her. Og ein gang tok gråbeinen et kje frå han Knut. Dei brukte gjete to og to for hele garden frå gamalt av, en frå sør og en frå nord. [sør og nor (synnate og noråte) var meir riktig vest og aust her i bygda] Etter at det vart så mange plassingar her (husmenn) vart det berre ein dags gjeting for kvar i veka. Etter at det vart så mykje folk og krøter her vart det til det at gjetarlaget vart delt i eit lag sønnanfor og eit nordanfor.  Dei hadde då både sauene og kyrne. Seinare når det vart slutt på «ovargesdyr» (regner med at ho meiner udyr) slutta dei å gjete kyrne. Slik var det på setra og. Men han gamle Bakke Knut hadde ikkje kyrne sine på setra i fleire år – dei vart så dårleg seterhusa hans. Og han plaga då plassingane sine til å gjette kyrne hans i heimemarka medan dei andre var på setra. Dei gjette då mest framme i Botnen. Det var om lag 1870 dei slutta med å gjete kyrne.  

Dette kan en lese på dialekt i Bygdeboka for Fiksdal Sokn side 45. Denne vesle historia gir jo et bilde av forholda til oldemor og folk flest i tida rundt 1860 og tidligere. Tenk for en lette det vart når ulven var utrydda. Så kan vi jo ha våre egne tankar om dagens rovdyrpolitikk. Oldemor og foreldra hadde plass under Kristengarden og slapp slik unna det strenge regimet hans «Gamle Knut på Bakkå».  

Minnet til de gamle viser og til strid og litt nabokiving mellom de to gardene her ute. Og brennevin ser ut til å ha spillt ei viss rolle, skal vi tro på fortellingene. Etter Gamle Pe Nerigara Gjelsten skal det være fortalt: Rekdalingene tilvendte seg marka framgjenom Seterdalen, framai  Rekdalssetra for breijnnvin til Gjelstenningane. Før skulle bytet millom Gjelsten og Rekdal gå oppover Trø`ijn ovai Rekdalssetra.

Men om Gjelsteningene fikk brennevin for å gi frå seg av setermarka så fikk visst rekdalingene også betalt i brennevin. og Jo på Myrå fortalte etter svigermora Mali at «rekdalingene bytte frå seg beitemarka oppe på Skara og i fjellsida mot Snaufjellet mot brennvin: Når Rekdalingannj berre fekk breijnnvin, dei so - - -. Ho grov ofte på di ho Mali – at dei skulle møsse deijn goe kuhamna oppå Skara å oppi Snaufjeijllsbakkå»

Han Trond på Gjera skulle (langt seinare) få ti ein skogateig mæ sa hine Rekdalingå – ein oddeteig so dei åtte i hop samen. Og deijn tei`n ga`n dei berre ei potte breijnnvin føre»

Litt sannhet er det nok i de gamle fortellingene. Men kanskje skulle vi heller si at noen forretninger var gjort mellom gode granner i godt lag og med ein god dram til, og kanskje noen ganger en for mye. Kul

Så vil jeg minne om at jeg holder på med et prosjekt jeg har kalla «Bygdeboka» som er korreksjoner og nyere opplysninger om folket som budde her. Og her ønsker jeg bidrag fra andre som har noe å berette både om eldre ting og om mer nære ting om folk og familier. 

8. feb, 2018

Ja tida går og vi er brått komme et stykke ut i februar. Snart kan vi feire solfest når sola dukker frem i Skaret rundt den 25. februar. Og et par uker senere har vi sola fra tidlig morgen til sene kvelden her på Bjerkelund. Det er en fin tid vi har i møte. Når en er omtrent 75% pensjonist så får en nyte dagene. Og turer i skog og fjell vil nok bli en del av livet mitt også dette året. Ja en del turer har det også blitt i vinter og dagens bilde er frå en slik tur i nærområdet, 4. februar på vei opp på Snaufjellet. Vi ser utover Romsdalsfjorden (Midfjorden) og båten i bildet er Kronprins Haakon. Forskningsskip og isbryter som har vært innom det lokale verftet Vard Langsten og som trolig ligg og tester avanserte instrument. Fjellet vi ser mest av i bakgrunn er Heggdalshornet og ved foten av det ligger gården Hagset som det er sterke slektsband til. Om slekta på Hagset og på Tautra som ligger ikke langt unna vil jeg komme tilbake til med en artikkel her på hjemmesida senere.

De siste dagene har jeg sett litt på gården Byrkjevoll (Birkevoll/Bjerkevoll/Bjørkevoll) som var gården farfar Johan Einersen kom fra og som jeg og en masse etterkommere har etternavn fra. Mellom anna har jeg tatt med meg en tragisk ulykke i 1818 da 10 mann fra Vestrefjord og Vatne omkom på havet og som bygdebokforfatteren tydeligvis ikke har fått med seg. Der har jeg også skrevet av et kårbrev og et skjøte fra Byrkjevollen og lagt ut en del lenker til de gamle skriftene som vi nå kan lese selv på sidene til Digitalarkivet og andre kilder. Spesielt kårbrev  synes er spennende og som forteller en del om livet på gårdene. De som ga fra seg bruksretten til gården måtte jo ha noe å leve av og om dette forteller jo kårbreva en god del. Klikk deg inn her: Gården Byrkjevoll. På Byrkjevollsida vil det forhåpentlig komme mer senere. Litt om folketellingene som jeg kan finne om gården og litt om slekta, kanskje litt om den første kvinne i slekta på Byrkjevoll som jeg mener kom fra nabogarden Eik og har sine slektsrøtter over Midfjorden til Klauset på Otrøya og var nærslektet på Gjelsten, det går altså på kryss og tvers over fjorden.

Romsdalsfjorden var veien veien vår i hundreåra før bilen kom. Snart vil forhåpentlig Møreaksen komme med tunell under Tautra og knytte distriktet og regionen sammen på nytt og styrke distriktet vårt slik at vi ikke sakker akterut i konkurranse med de folkerike regionene som bevisst prøver å tiltrekke seg våre ressurser. Spesielt den oppvoksende slekt. Vi må legge til rette for å bevare disse ungdommene som i fremtiden skal utvikle og gjøre Møre og Romsdal til et fortsatt atraktivt fylke å bo og arbeide i. Slik kan vi bevare det maritime miljøet og det tette samarbeidet mellom fylkets kunnskapsbaserte arbeidsplasser i konkurranse med det store utland. Vard som jeg nevner lenger opp skal ikke ha fjorden som en sperre når arbeidskrafta skal flyttes/flyte fra Gossen til Tomrefjord eller Søvik eller fra truster og propellprodusentene i Molde som forsyner skipsindustrien på Sunnmøre med avansert teknologi.   

Nå forbereder jeg meg for OL og sene nattetider med vintersport. Tipper 10 – ti - OL-gull til Norge så får vi se hvor vi ender.  

I morgen 9. februar minnes vi mor Helga Bjerkevoll fødd Bjørnerem som kom til verden på denne dagen for 105 år siden. Vi mistet henne så alt for tidlig, bare 54 år gammel. Vi glemmer deg aldri kjære mor. 

24. des, 2017

  

Ei julereise.

Bilde av rutebåten Legona på havna i Molde (frå Digitalt Museum)

Eg vaks opp på 1950-talet. Ja altså ikkje så lenge etter at den andre verdskrig var avslutta. Krigsminna ligg framleis i bygda. Men eg trur at både foreldra mine Helga og Petter, eldre søsken og sambygdingar elles hadde rista av seg det meste av krigens redsler når eg vaks opp og vi var et optimistisk folk som såg framover. Men min barndoms Rekdal er noko langt anna i dag enn då eg var barn. Vi hadde både skule, butikk og arbeidsplassar. Spesielt dei mange arbeidsplassane i konfeksjon prega bygda. Og det kom godt med også for oss som fekk leid ut hyblar til eit par kjekke syersker på loftet i huset vårt bygd i 1947.  Den store verda fekk vi inn gjennom lokalavisa og radioen. Og gjennom filmavisa som Bygdekinoen viste på forsamlingshuset vårt nokre få gonger i året. Vi drøymte sjølvsagt å få oppleve det som skjedde langt der ute, og ein dag gjekk draumen i oppfylling. Vi skulle få vare med heilt til Molde på julehandel. Om eg sov natta før den store hendinga? jau eg gjorde vel det. Men spent var eg i alle fall. I tillegg til far og mor var min yngste gode veslesøster Halldis med, om vi var fleire husker eg ikkje. Turen gjekk med lokalbåten Legona som trafikkerte alle småplassane rundt fjorden. Fullpakka med folk var båten på denne juleturen, både i den lille lugaren under dekk og rundt omkring på båten ellers. Turen til Molde tok vel en time, kanskje to med alle stopp, men fram kom vi. Og for ein plass! Ei brei gate der husa sto tett i tett på kvar side fint pynta og med store vindu kor ein kunne sjå inn på dei spanande varene som var til salgs. Og så mykje folk som var her då, nesten utruleg altså.  Framfor ein butikk var det samla veldig mykje folk. Dette måtte vi få med oss og vi fekk trengt oss fram i folkemassen for å sjå. Eg gløymer aldri det synes, «levande» nissar som saga og drog slipestein, spela trekkspel og fele og styrte med mykje anna. Ja vi møtte eventyret i verkelegheita og var fjetra av det vi såg. Uutslettelege inntrykk. Men vi måtte vidare, var ein på julehandel så kunne ein ikkje stå her å glane heile dagen. I ei spanande forretning med mange forunderlege elektriske artiklar kjøpte vi julelys. 16 elektriske julelys merke Osram som  no omtrent 60 år seinare framleis er i huset og lyser like godt. Det vart ei langt anna jul når dei levande og litt skumle levande lysa kunne skiftast ut. Så var julehandelen over og vi skulle på besøk hjå Kristianna, tante til mor som budde i Øvre Vei. Ei kjekk enslig dame frå Klauset på Otrøya, syerske på Høvding konfeksjon og aktiv i Metodistkirken. «Moste Kristianna» som mor kalla ho hadde mykje godt å by på, både heimlaga kake og kjøpekaker, det var ikkje vanleg. Men vi måtte ta farvel og ta fatt på heimreisen, den huskar eg lite av, kanskje sovna ein trøyt liten gut på båten etter ein lang opplevelsesrik tur.  GOD JUL 

PS. Legona som tok oss rundt på Romsdalsfjorden i mange år vart senka i djupet aust for Tautra i Romsdalsfjorden. Men motoren med sin fine klang og som kanskje dyssa meg i søvn på julereisa er det ennå mogleg å høyre. Sjå her om Finnøymotoren på Legona.  

23. des, 2017

Nils Einersen Gjelsten Hagset.

 Hagset på Otrøya ser vi over fjorden litt til venstre på bildet. Det var en kort reise over fjorden enten en brukte årer eller segl. 

Når en blir interessert i slekta så starta det visst nok for de fleste med å samle flest navn bakover. Men det interessante med slektshistoria er personene, hvem var de og hvordan levde de. Så mye skriftlig stoff er det jo ikke om de fleste da, om de ikke var storfolk eller forbrytere som kan være godt beskrevet i gamle rettsprotokoller. En tipp tipp tipp-oldefar jeg ingen ting visst om før jeg begynte å se på morslekta ute på øyene var Nils Einarsen Hagset som skulle være fra Gjelsten i Vestnes, altså fra vår nabogard her på Rekdal. Da måtte vi vel finne ham i bygdeboka for Fiksdal sogn. Og sannelig finn vi han i Oppigarden på Gjelsten slik: «9. Nils konfm. 1765 men finst ikkje nemnt sidan, truleg utkommandert som soldat for så å bli borte». Det må da finnes en dåp på han som bygdeboka har oversett. Og den dukker opp med litt leting, 5 år tidligere enn det bygdebokforfatter Rekdal har satt som ca. fødselsdato. Nils er døpt i Vestnes Kirke 4. august 1742. Konfirmert godt vaksen altså, 22 år gammel, men det var slett ikke så uvanlig på denne tida. Han rykker da frem til nr. 8 i søskenflokken (bygdebok Fiksdal Sogn side 354).

Faren Einer Johansen med røtter fra «Lensmannsslekta i Tennfjord» var lensmann ute på Romsdalsøyene (Sund Otting) og hadde i tillegg til hjemgarden på Gjelsten også lensmannsgard på Blø som lå på Midøya. Slik var nok sønnen Nils mye ute på øyene i barndoms- og ungdomstida.  Skulle en ha seg gard uten å være odelsgutt så var fremgangsmåten å finne seg ei enke. Slik også med Nils, lensmannsønn fra en av de flotteste gardene som fans rundt fjorden var nok et enkelt valg i flokken av beilere når enka på Hagset skulle ha ny ektemann. Anne Iversdatter hadde blitt enke ca. 1772 (skifte etter mannen i januar 1773) og måtte ha en ny mann til å drive garden og ta vare på ungeflokken ho hadde, yngstegutten var rundt året gammel. Alt den 31. mars har Nils fått bygsel på Krogsgarden, Hagset, så vi kan vel si det slik at når en mann flytta ut i kiste flytta ny mann inn i ektesenga. Anne og Nils fikk omtrent 10 år i lag, i 1785 er det skifte etter Anne. Et innholdsrikt skifte med mange husdyr, bøker, sølvtøy og møblert stovebygning. Så måtte Nils finne seg ny kone til å ta seg av hans 3 barn og eldre stebarn. Ei jente fra Magerøy utenfor Midsundet, Karen Eriksdatter flytta nå til her og med henne vart det 5 barn. Men bare to av barna i dette ekteskapet vokste opp. Harde tider med stor dødelighet og mange tårer kan vi se for oss.

Nils ser ut til å være en dyktig bonde og fisker. I 1780 får han 8 riksdaler i premie fra Møre Landbruksselskap for jorddyrking. Og at han tok vare på eiendommen som tilhørte Vatne Kirke og Aukra kirke ser vi av følgende: Sitat bygdeboka Midsund I: «I 1793 fredlyste Nils all skogen som var inngjerda på grunn av at ein del naboar dreiv og hogg ved til brensel samt sanka nøtter i hasselskogen». Dette med hasselskog er interessant. På den solrike og lune sørsida av Otrøya vokste hasselen godt og nøtteplukking var en tilleggsnæring for bøndene. Helt frem til rundt 1960 skal det ha vært plukka nøtter for salg på Hagset.

Kirkeboka sier den 29. des. 1800: «Begravet i Agerø kirkegaard Niels Einers. Hagset 58 aar». Alderen stemmer nøyaktig med dåpen vi fant i kirkeboka for Veøy.  

Det er et innholdsrikt skifte også etter Nils. I tillegg til det som hørte til en gard med buskap og gardsredskap viser boet også at han var fisker. 1/3 part i en åttringsbåt, 1 trerøing, 15 torskegarn, 2 småfiskegarn, 6 sildegarn, 2/3 part i kastenot, 2 havsnøre med blystein, 1/8 part i søkkenot… Men en aktiv mann hadde også store utgifter så nettoarven var ikke stor.

Originalt skifte etter Nils Einersen

Mine slektsband tilbake til Nils har eg både på morfar si side og mormor si side, slik:

Nils Einarson Gjelsten Hagset – Ane Nilsdatter Hagset Magerøy – Nils Hanibalsen Magerøy – Helge Nilsdatter Magerøy Bjørnerem – Jørgen Jonassen Bjørnerem – mor Helga og eg.

Nils Einarsen Gjelsten Hagset – Einar Nilssen Hagset- Nils Einarsen Hagset - Ane Kristine Nilsdatter Hagset – Hans Andreas Larsen Klauset – Beret Anna Hansdatter Klauset Bjørnerem – mor Helga og eg.

Men slektskap til Nils har eg også på farsida. Mora Ingeborg Einarsdatter var nemleg frå Byrkjevollen i Vestrefjord. Garden som farfar kom frå og som eg også har slektsnamnet frå. Om desse slektsforbindelsene finn ein meir ut av om ein les om Anne Johansdatter som kom frå Gjelsten og var tante til Nils på Hagset. (Sjå min biografi om Anne her).